Wandelen langs de dijk: waarom het nooit saai wordt

·

Er zijn mensen die denken dat wandelen langs een dijk hetzelfde is als wandelen langs een andere dijk. Rechttoe rechtaan, wind in je gezicht, en verder niks. Die mensen hebben de Maas en Waal nog niet goed gezien. Want wie hier een middag op de dijk loopt, merkt al snel dat er meer te beleven valt dan je van tevoren zou verwachten. Geen spectaculaire bergtoppen, geen drukke boulevard — gewoon de rivier, de lucht, het land. En toch kom je thuis met het gevoel dat je echt ergens bent geweest.

Wat je ziet als je goed kijkt

Het begint bij het vertrekpunt. Je zet je auto neer — of je fietst erheen, want dat kan hier prima — en je stapt op de dijk. De eerste minuten zijn altijd een beetje wennen. Je hoofd is nog vol van de dag, van boodschappen en berichten en van dat ene klusje dat je al twee weken uitstelt. Maar dan: de breedte van het landschap. Je kijkt naar links, je kijkt naar rechts, en ineens is die dijk geen smal paadje meer maar een soort uitkijkpost boven de hele wereld.

De Maas en Waal is een rivierengebied, en dat merk je. Aan de ene kant heb je de uiterwaarden — die lage, natte gronden tussen de dijk en het water. In natte periodes staan ze blank, in droge zomers zijn het grazige vlaktes waar koeien rustig lopen te grazen alsof er nergens haast bij is. Aan de andere kant ligt het polderland: rechte sloten, fruitboomgaarden, boerderijen met schuren die al tientallen jaren hetzelfde uitzicht bieden. Het is een landschap dat niet schreeuwt. Het fluistert, en je moet even stilstaan om het te horen.

Wat je ziet hangt ook af van het seizoen. In het voorjaar bloeien de fruitbomen in de boomgaarden langs de dijkvoet — appel, peer, kers — en de geur drijft omhoog als je er langs loopt. In de zomer is het gras op de dijkhellingen hoog en vol insecten, en zie je af en toe een haas wegspringen. In de herfst kleurt het riet in de uiterwaarden goudgeel en hangen er spinnenwebben met dauwdruppels tussen de struiken. En in de winter, als de bomen kaal zijn, zie je ineens hoe ver het land eigenlijk reikt. Dat is ook een soort vrijheid.

  • Let op de dijkpalen: die oude gietijzeren palen met nummers erop vertellen je precies hoe ver je bent
  • Kijk naar de ooievaars in de uiterwaarden — ze zijn er vaker dan je denkt
  • De dijkhellingen zijn beschermd gebied, dus het gras is er anders dan in een gewone berm: voller, bloemrijker
  • Neem de tijd om even te stoppen en naar het water te kijken — de Waal heeft een stroom die je bijna kunt voelen

De route kiezen: zo pak je het aan

Nu is de dijk in de Maas en Waal geen korte lijn van A naar B. Het is een netwerk van dijken, dijkpaden, veerponten en kleine wegen die door dorpen slingeren. En dat maakt het leuk, want je kunt elke keer een andere route nemen zonder dat je ver van huis hoeft.

Een klassieke aanpak: rij naar een van de grotere dorpen langs de Waal of de Maas, parkeer bij de kerk of het dorpsplein, en loop richting de dijk. Van daaruit kun je zowel oost als west, en je kiest gewoon op gevoel. Wil je een uur lopen? Dan ga je één kant op en kom je terug. Wil je twee uur? Dan maak je een lus via een binnenpad of een oud jaagpad langs het water.

Het fijne van deze streek is dat de dorpen dicht bij elkaar liggen. Je kunt van het ene dorp naar het andere lopen zonder dat je urenlang in het niets loopt. Onderweg kom je een bankje tegen op de dijk — dat is er altijd wel een — en soms een informatiebord over de waterhuishouding of de geschiedenis van de dijk. Die borden zijn eigenlijk best interessant als je er even de tijd voor neemt, ook al lopen de meeste mensen er zonder te kijken aan voorbij.

Dan is er de veerpont. In de Maas en Waal zijn er nog een paar kleine ponten die je van de ene oever naar de andere brengen, soms alleen voor fietsers en voetgangers. Zo’n pont is een uitstapje op zich. Je wacht even — want je mist hem altijd net, dat is een wet van de natuur hier — je stapt aan boord, en vijf minuten later sta je aan de overkant in een dorp dat je misschien nooit zou hebben bezocht als je er niet toevallig op de pont was beland. Dat is het mooie van dit soort wandelingen: ze nemen je mee naar plekken die je niet van tevoren had gepland.

Een paar dingen om rekening mee te houden:

  • Draag stevige schoenen, want de dijkpaden zijn soms ongelijk of modderig na regen
  • Check of de pont rijdt voor je vertrekt — sommige ponten varen niet op alle dagen of in alle seizoenen
  • Neem iets te drinken mee; er is niet altijd een café op de route, en als er een is, gaat die pas om elf uur open
  • Een kaart of een offline routekaart op je telefoon is handig, want de bewegwijzering op de dijken is niet overal even duidelijk

De mooiste routes zijn trouwens niet altijd de langste. Soms is een uurtje op de dijk, met een korte omweg door een dorp en een kop koffie op een terrasje, genoeg om de dag compleet te maken. Het gaat er niet om hoeveel kilometer je loopt. Het gaat erom dat je buiten bent, dat je de polderlucht inademt, en dat je even niet aan die onafgemaakte klus denkt.

De dijk als ontmoetingsplek

Er is nog iets aan wandelen op de dijk dat je misschien niet verwacht: je komt mensen tegen. Niet massaal, niet zoals op een druk stadspark, maar gewoon — mensen. Een oudere meneer met een hond die altijd hetzelfde stukje loopt en je vriendelijk groet. Een stel dat langsfietst en even stopt om naar de rivier te kijken. Een kind dat een stok over het water gooit terwijl zijn ouders een eindje verderop lopen.

De dijk is in de Maas en Waal een soort gedeelde ruimte die iedereen gebruikt op zijn eigen manier. Boeren rijden er met tractors langs naar hun percelen in de uiterwaarden. Sporters joggen er ‘s ochtends vroeg. Gezinnen wandelen er op zondagmiddag. En dan zijn er de mensen die gewoon even willen zijn — zonder plan, zonder doel, gewoon lopend.

Dat maakt de dijk ook tot een plek waar je onverwachte gesprekken kunt hebben. Iemand wijst je op een nest reigers in een boom die je zelf niet had gezien. Een lokale wandelaar vertelt je dat er verderop een mooie uitkijkplek is die niet op de kaarten staat. Of je hoort van de man met de hond dat het café in het volgende dorp net een nieuwe eigenaar heeft die zelfgebakken appeltaart maakt. Dat soort informatie krijg je nergens anders.

Het is ook gewoon fijn om te zien dat je niet de enige bent die hier van houdt. Dat er meer mensen zijn die weten wat dit landschap waard is, ook al staat het niet in de grote reisgidsen en ook al is er geen attractie die je naar binnen lokt. De dijk is wat hij is: een verhoging in het land, aangelegd om het water te keren, en inmiddels ook een plek om adem te halen.

En dat is misschien wel de beste reden om er vaker naartoe te gaan. Niet omdat het spectaculair is. Niet omdat je er iets bijzonders gaat beleven dat je op foto’s kunt zetten. Maar omdat het gewoon goed voelt. Omdat de combinatie van water, wind, open lucht en de vertrouwde contouren van de polder iets doet wat moeilijk te omschrijven is, maar wat iedereen herkent zodra ze er zijn.

Je hoeft er niet ver voor te rijden. Je hoeft er niet voor te plannen. Je pakt je jas, je rijdt naar het dichtstbijzijnde dorp aan de dijk, en je begint gewoon te lopen. De rest regelt de Maas en Waal zelf wel.

Meer om te lezen